Sabtu, 04 Mei 2019
Jumat, 03 Mei 2019
DHARMA KAHURIPAN
DHARMA KAHURIPAN.
Judul Lontar
|
: Dharma Kahuripan
|
Druwe
|
: Giriya Telaga, Sanur
|
Kesalin Olih
|
: Ida Bagus Bajra
|
Asrama
|
: Giriya Gunung Payangan, Jl. Raya Payangan no.12,
Payangan, Gianyar, Bali.
|
Puput :
|
: 4 Maret 2011
|
Katureksa Olih :
|
:
|
:
|
|
:
|
Om Awignam Astu Nama Sidam.
1.a.
Nihan
parincining darma kauripan ngaran, munggwing Widhi Sastra Gama
pawarah Bhatara Siwa Gama
ring Para Loka, Kramaning
andadi wang amerih kajuwananing urip mwang pati, wekasan umangguhang sadia
rahayu dalan apadang, karananing wenang kapatiaksaha dening loka, makadi sujana
para Pandita. Away tan umastitiaken ri wetu nikang rare, maka pamerih kajuana
nira kadirgayusan anutugaken tuwuhnira, kedep ring laksana pangrasaning tatwa
carita mwang tutur, makadinika wruh ring pidarta ala ayuning mandadi wang
tekeng kapranantikania wekasan; kadi angapa parincining aksara; nihan ta ja
kauningan.
Angandung Bobotan
Duking
kari angandung bobotan.
Kramaning
amobot pangawit daha, yania bobotan ika kalangkahan tumpek wayang.
2.a.
Sayogya
ring tumpek wayang ika malukat ring sang Pandita Siwa Yogiswara; upakarania
kramaning anglukat wong angandung: Payuk
anyar 1 misi toya anakan, sahapalawania daun tunjung tekaning sekarnia, muncuk
bunut ambulung, ancak, baingin pada telung muncuk, beras kuning, samsamnia daun
dapdap, daun temen mwang sarwa merik 11 warna. Sasantunia daksina sarwa siki,
genep saupakaraning daksina, beras sakulak, nyuh abubgkul, kedog itik 1, bija
ratus, ketan injin, lawe satukel, artania 225, peras asiki iwak papanggang
ayam, jinah 25, canang geti-geti, canang raka mwang lenge wangi burat wangi;
wenang alukat ring areping sanggah kamulan.
APAGEDONGAN RARE
Tingkah
pamahayu rare ring jero weteng; yan sampun tutug ulananing bobotan,
Pagedongan Utama
2.b.
sawetara
kurang malih 10 towin 15 dina prayania mijil, yogya apagedongan kang bobotan rihin, luwir upakarania manista
madia mutama, luwirnia: yan buat utama, angagaken sanggar tutuan, unggahang
banten saupakaraning tutuhan, daksina rongan, suci adandanan saruntutannia
peras ajengan; ring sor guling pabangkit 1, genep tekaning gelar sanga.
Ring
pangrubungan bantenia tumpeng mawadah ngiu 1, cacahan 11 tanding mawadah ngiu,
guling itik 1, saha tatebus tunggal. Mwah banten pangladan Dadari asoroh,
tumpeng kuning 2. Malih tumpeng adanan ulam
papanggang ayam, tatebus putih, malih canggah menek canggah tuwun
gantung ring carang dapdap.
Sapuputnia
pangladan Dadari ika bantenang di paturon, dulurin dapetan mwang
3.a.
gedong-gedongan
ental; ditengah misi bungkak nyuh gading maraajah mapinda wong rare, aledin
ceper misi laklak tape, mwah idam-idaman
asem-aseman, ikang gedong adi sarwa laluwes anyar.
Malih
ring arep sang amuja kadi kramaning aprayascita, kewala aidus kamaligi
caturkumba, genep tekaning sapratekaning sasantun; ring Dewa Hyangnia ring
sanggar unggahakena banten adandanan kadi ring tutuhan. Ikang angandung bobot
tuntun maring beji atungked pabungbungan, kalungi kang lawe satukel mwang
saksat mamata. Ikang tungkedakenia, duluring saupakaraning panglukatan gangga
tirta, alukat ring beji,
Sarana:
Sangku
sudamala, sekar mawarna. Aja angundang wawalen agenta, balik sang Pandita juga
anglukata. Satejania ring beji tepung tawari kang pasiraman rumuhun, mwang lisi
3.b.
parang
lawan sang mobot, raris astawa tang Gangga, gelari utpeti stiti astanasana,
padmasana, Dewapratista Kuta Gangga dewimantra. Telas saindikannya, raris
asiram, akramas, sapuputnia tumuli atirta panglukatan sangku sudamala ika.
Iki
pracarunia binwat ing
beji, sega mawarna tiningkah wong rare,
sirahnia sega ireng, dadania sega putih, tekaning tangania, wetengnia brumbun,
bokongnia bang, tekaning turnia, sukunia kuning, wadahin ngiu aledin don biah,
tekanin porosanin, jambenia biluluk, apuhnia aon, sampiania ending, dulurin
panyeneng, alis, tepung tawar. Ika parakaken rumuhun sadurungnia asiram; puput
ginelaraken, tumuli anyut kang caru ika, sirahnia arepaken ring teben.
Satekania
umah raris apegedongan, atirta aparayascita.
4.a.
Sang
mobot tan wenang muspa, kewala kakungnia juga ngabakti; strinia mobot kewala
pareng amusti ring sandingnia amuspa.
Sawusing aparayascita adius kamaligi, angyab pagedongan; ikang gedong-gedongan
tan wenang lukar yan durung rumajaputra, mangkana kramania yan mautama. Saika
pangestinia aminta kamitaning rare jeroning bobotan ring sira Bhatari Pritiwi, mwang Widyadara-
widyadari. Nahan riwekas mijil kang rare kari ya maurip, ayu apekik swabawania,
kasteswaryan sumaguna sira, pradnyan pragiwaaka sira kinatwanganing jagat
amanggih dalan apadang, weruh ring pangartianing kasuksman, sangkayaning rare
aulah darma budi; mangka linging widisastra.
Pagedongan
Madia
Kunang
yan madia pagedongan mentah wenang lakonakena, luwirnia lagi mentah: Sasantun
beras sakulak, kelapa 1, lawe satukel, Gerang kapiting, ketan injin, pisang
ijasan
4.b.
jinah
225, genep sakramaning sasari, mwang pabiakaon lis tepung tawar. Muah caru
binwat ing beji kadi ring arep, tekaning
panglukatania sama juga; aspuputnia annuli muliha. Satekania ring umah, muwah
atepung tawar, raris abiakaon tumuli ayabi pesakapan, sekramaning pesakapan
ring paturon pagenahania.
Anuli
sasayuti, luwiring sasayut,
Sasayut Katututan ngaran,
saga
telompokan, tinumpangan nyuh masisir tekaning rerasmen genep, ring sandingnia
kakaputang basan tamba, apuh akaputan.
Sasayut Tulus Dadi
Malih
sasayut tulus dadi ngaran, sega abang, sega cemeng, maka penek iwaknia ayam
wiring pinanggang, raka who-wohan sagenep, tatebus bang ireng, sedah manut
uriping dina, pagutan japitunggal.
Sasayut Tulus Ayu
Malih
sasayut tulus ayu ngaran, sega putih kuning jinapitunggal, iwak ayam putih
5.a.
siungan,
raka who-wohan, tatebus putih kuning.
Sasayut Pamahayu Tuwuh
Malih
sasayut pamahayu tuwuh ngaran, sega sapenek maiwak ayam saulesnia, raka sarwa
galahan, jinapitunggal kang sega triwarna, putih, abang, ireng, iwak ayam sarwa
bulu telu pinanggang, tatebus tridatu.
Mwah
dapetan pula gembal, guling itik 1, jarimpen punggul, ngaran jarimpen gambahan.
Muwah pagedongnia tekaning bebanten pangladan Dadarinia sama kadi ring arep, genahakena
ring paturonia; riwusnia ngabakti , ayabi ika kabeh.
Pagedongan
nista
Kunang
yan nista, iki pagedongan nista, kewala gawenang pagedongan tekaning pangladan
Dadari ring paturonia, mwang dapetan, sasayut tigang warna kocap ring arep,
luwirnia: sasayut katututan, tulus dadi, pahayu tuwuh, pabiyakaonan, tepung
tawar, mwah caru kang binakta kayeh, sama amalaku tirtania ring pandita kaya
pralagi.
5.b.
Rumaja Putra.
Kramaning
apuputra; ri sampunia mijil kang rare tekaning arin-arinia ingas pawijilnia,
wenang tegesin odelnia dening ngad gekar paturon, ruaning adapdap tis tigang
lembar, kunir tigang iris. Ikang odel sampunia putus kang kari angatut ring
rare wenang ika hret dening benang guwun.
Kunang
yan utamawangsa, ikang ari-ari sampunia binarsihan, winadahan kelapa sinigar
kari katut dagingnia, annuli
rajah
kang ring sor “Ang Ung Ah”;
rajah
nyamuknia “Aung”.
Ikang ari-ari wehana bekel tulis, sarana lontar
panjangnia sangang guli,surat kayeki:........
Kamis, 02 Mei 2019
CATUR YUGA
Judul : Catur Yuga
Druwe : Puri Agung Ubud
Kasalin olih : Ida Bagus Putra Pudhartha
Asrama : Giriya Jukutpaku, Singekerta, Ubud, Gianyar.
Kasalin Malih : Ida Bagus Bajra
Asrama : Giriya Gunung Payangan.
Puput : 09 Agustus 2012
Kajilid olih: YDK-Bali 2012
Katureksa olih:
OmAwighnamastu Nama Siddham. Nahan teges ing Catur Yuga. Ndah mukya sang akadaton ring Purbhasasana ngaran, sira sang abhiseka ratu Maharaja Bhanoraja, wirya bala sira. Maka stri Dewi Tatwawati, atisaya listwayu. Manak stri sawiji, maka panelah Dewi Ratna-rum, surupa luwih guna. Yeka siranmangen-angen duratmaka mahagong, de Maharaja Bhonaraja, apan sira kinarsana de sang akadaton ring sunyantara ngaran, sira ta abhiseka Sri Maharaja Rekata Byuha, atyanta wirya bala sira. Ngkan lumaran ndatan kinarsanan denira Maharaja Purbhasasana, umapa den samangkana, amretha wisya doh para parawak ajuti, bwat kali Sanghara pawakan ira Maharaja Rakata Byuha. Ndah wikan Sri Maharaja Bhonaraja, kundang sira inayap ing mantri nira samuha, para Bhujangga mwang Dwijeswara Saiwa Sogata, Rsi Samanta, Juru, Pratanda, Pangalasan, para Dang Acarya kabeh. Ndah ujar sri Maharaja;
“Kamu sakweh ta, dak rengon patanan inghulun denta, samapta”.
Mojar sang para dang Acarta atereh;
“Sajna Sri Maharaja Prabhuttama arum-arum, ndatan pasiwala molah ujar paduka Sri Maharaja, umapa patana tegesaning ujar Sri Aji”.
Ling Maharaja Bhonaraja; “Ndatan iwang prayojana Rakata Byuha, anglamar Sri Ratnarum gatinya, ah becikana deninghulun”. “Uduh Sri Maharaja, umapa den Sri Maharaja, atutakna. Nahan kalinganing Maharaja Rakata Byuha, mretha wisya jahat pawakanya, iwang mangkana lwir sekar tumuwuh ring samasana, ndan liwar kapawitraning sekar mantya rumnya”. Mangkana stuti ning reh padha Sri Maharaja, ya ta kawawa de Sri Maharaja Rakata Byuha. Nda yapwan sidha tuhun kapawitran Sri Maharaja yan mangkana. Tuhu Sri Maharaja Rakata Byuha maputek makawak kali sanghara. Umadeg Prabhu cakrawerti wighuh kali sangharanya, wibhuh ring jagatraya ndatan pahingan. Sajna Sri Aji, samangkana gatining Sang Prabhu Sunyantara. Ndah kandeh manah sri Maharaja Bhanoraja, den rumegep ing tutur para Dang Acarya sangghya. Mojar sri Maharaja; “Ndah rakyan warahakenang nghulun, i prakara sang Prabhu Sunyantara yan Kali-shangara”. “Sajna sri Aji Bujangga, Sri Aji dak pwa tyaksaken ring Sri Aji, pahenak den Sri Aji rumasa tigasan. Pada nira Hyang Paramesvara nguni. Nahan kajar lwir Catur Yuga. Pat lwirning prabheda, lwirnya; Krtha, Traita, Dwapara, Kali-shangara.
“Nahan maka purbha ikeng Krtha, patang yuta, patang keti, patang laksa, patang iwu, patang atus, patang puluh, patpat warsa, samangkana gatin ikang Krtha”. “Nihan kalingan ing Traita, tigang yuta, tigang keti, tigang laksa, tigang atus, tigang puluh, tigang warsa, samangkana gatin ikang Traita”. “Nihan kalingan ing Dwapara ngaran; rwang yuta, rwang keti, rwang laksa, rwang iwu, rwang atus, rwang puluh, rwang warsa, samangkana gatinikang Dwapara”. “Nihan kalingan ing Kali-shangara ngaran; sayuta, saketi, salaksa, saiwu, saatus, sawarsa (sawelas warsa), samangkana gatin ikang Kali-shangara”. Mojar Sri Maharaja; “Malawas dahat pwa ya samangkana”. “Sajaba Sri Aji, Dang Acarya Ratu tyaksa pangadeganing wwang ring Krtha, ndatan katamanan wikara, matis tan katiksanan twinya, nda tan mati rare, Yusaning wwang ring Krtha, nda tab hala ayu, pati urip, sukha dhuka, lara lapa. Samangkana prakerti nikang pangadeganing Catur Yuga”.
Nya ta tuturan de Sri Aji. Kunang yusaning wwang ring Krtha, satus sewu warsa, sapuluh-sapuluh pramananya, kacatur sunyaning rat. Kunang pangadeganing Traita Yuga, samangkana yusaning wwang, sukha sada ring Traita, limang atus warsanya, pramananing wwang lima, tigang suku ning bhuwana, kabanywing wulakan, long sasiwur, tang magha akempel, saha ngemu udan, amibek ing wwang sukha sada, tar atangi, di jaramarana. Kunang pangadeganing wwang ring Dwapara Yuga, kalih (atus) yusaning wwang, kalih atus warsa pramananing wwang kalih, ri sukuning jagat, samangkana kang wwang pada pramana yatna, ngulah kaprajnan, watek kasuradhiran, tameng naya, ri ninggita, saha ta........
Judul : Catur Yuga
Druwe : Puri Agung Ubud
Kasalin olih : Ida Bagus Putra Pudhartha
Asrama : Giriya Jukutpaku, Singekerta, Ubud, Gianyar.
Kasalin Malih : Ida Bagus Bajra
Asrama : Giriya Gunung Payangan.
Puput : 09 Agustus 2012
Kajilid olih: YDK-Bali 2012
Katureksa olih:
OmAwighnamastu Nama Siddham. Nahan teges ing Catur Yuga. Ndah mukya sang akadaton ring Purbhasasana ngaran, sira sang abhiseka ratu Maharaja Bhanoraja, wirya bala sira. Maka stri Dewi Tatwawati, atisaya listwayu. Manak stri sawiji, maka panelah Dewi Ratna-rum, surupa luwih guna. Yeka siranmangen-angen duratmaka mahagong, de Maharaja Bhonaraja, apan sira kinarsana de sang akadaton ring sunyantara ngaran, sira ta abhiseka Sri Maharaja Rekata Byuha, atyanta wirya bala sira. Ngkan lumaran ndatan kinarsanan denira Maharaja Purbhasasana, umapa den samangkana, amretha wisya doh para parawak ajuti, bwat kali Sanghara pawakan ira Maharaja Rakata Byuha. Ndah wikan Sri Maharaja Bhonaraja, kundang sira inayap ing mantri nira samuha, para Bhujangga mwang Dwijeswara Saiwa Sogata, Rsi Samanta, Juru, Pratanda, Pangalasan, para Dang Acarya kabeh. Ndah ujar sri Maharaja;
“Kamu sakweh ta, dak rengon patanan inghulun denta, samapta”.
Mojar sang para dang Acarta atereh;
“Sajna Sri Maharaja Prabhuttama arum-arum, ndatan pasiwala molah ujar paduka Sri Maharaja, umapa patana tegesaning ujar Sri Aji”.
Ling Maharaja Bhonaraja; “Ndatan iwang prayojana Rakata Byuha, anglamar Sri Ratnarum gatinya, ah becikana deninghulun”. “Uduh Sri Maharaja, umapa den Sri Maharaja, atutakna. Nahan kalinganing Maharaja Rakata Byuha, mretha wisya jahat pawakanya, iwang mangkana lwir sekar tumuwuh ring samasana, ndan liwar kapawitraning sekar mantya rumnya”. Mangkana stuti ning reh padha Sri Maharaja, ya ta kawawa de Sri Maharaja Rakata Byuha. Nda yapwan sidha tuhun kapawitran Sri Maharaja yan mangkana. Tuhu Sri Maharaja Rakata Byuha maputek makawak kali sanghara. Umadeg Prabhu cakrawerti wighuh kali sangharanya, wibhuh ring jagatraya ndatan pahingan. Sajna Sri Aji, samangkana gatining Sang Prabhu Sunyantara. Ndah kandeh manah sri Maharaja Bhanoraja, den rumegep ing tutur para Dang Acarya sangghya. Mojar sri Maharaja; “Ndah rakyan warahakenang nghulun, i prakara sang Prabhu Sunyantara yan Kali-shangara”. “Sajna sri Aji Bujangga, Sri Aji dak pwa tyaksaken ring Sri Aji, pahenak den Sri Aji rumasa tigasan. Pada nira Hyang Paramesvara nguni. Nahan kajar lwir Catur Yuga. Pat lwirning prabheda, lwirnya; Krtha, Traita, Dwapara, Kali-shangara.
“Nahan maka purbha ikeng Krtha, patang yuta, patang keti, patang laksa, patang iwu, patang atus, patang puluh, patpat warsa, samangkana gatin ikang Krtha”. “Nihan kalingan ing Traita, tigang yuta, tigang keti, tigang laksa, tigang atus, tigang puluh, tigang warsa, samangkana gatin ikang Traita”. “Nihan kalingan ing Dwapara ngaran; rwang yuta, rwang keti, rwang laksa, rwang iwu, rwang atus, rwang puluh, rwang warsa, samangkana gatinikang Dwapara”. “Nihan kalingan ing Kali-shangara ngaran; sayuta, saketi, salaksa, saiwu, saatus, sawarsa (sawelas warsa), samangkana gatin ikang Kali-shangara”. Mojar Sri Maharaja; “Malawas dahat pwa ya samangkana”. “Sajaba Sri Aji, Dang Acarya Ratu tyaksa pangadeganing wwang ring Krtha, ndatan katamanan wikara, matis tan katiksanan twinya, nda tan mati rare, Yusaning wwang ring Krtha, nda tab hala ayu, pati urip, sukha dhuka, lara lapa. Samangkana prakerti nikang pangadeganing Catur Yuga”.
Nya ta tuturan de Sri Aji. Kunang yusaning wwang ring Krtha, satus sewu warsa, sapuluh-sapuluh pramananya, kacatur sunyaning rat. Kunang pangadeganing Traita Yuga, samangkana yusaning wwang, sukha sada ring Traita, limang atus warsanya, pramananing wwang lima, tigang suku ning bhuwana, kabanywing wulakan, long sasiwur, tang magha akempel, saha ngemu udan, amibek ing wwang sukha sada, tar atangi, di jaramarana. Kunang pangadeganing wwang ring Dwapara Yuga, kalih (atus) yusaning wwang, kalih atus warsa pramananing wwang kalih, ri sukuning jagat, samangkana kang wwang pada pramana yatna, ngulah kaprajnan, watek kasuradhiran, tameng naya, ri ninggita, saha ta........
Rabu, 01 Mei 2019
CARU DAN TAWUR
Mecaru (upacara Byakala)
adalah bagian dari upacara
Bhuta Yadnya (mungkin dapat disebut sebagai danhyangan dalam bhs jawa)
sebagai salah satu bentuk usaha untuk menetralisir kekuatan alam semesta
/ Panca Maha Bhuta.
Mecaru, dilihat dari tingkat kebutuhannya terbagi dalam:
Nista
~ untuk keperluan kecil, dalam lingkup keluarga tanpa ada peristiwa
yang sifatnya khusus (kematian dalam keluarga, melanggar adat dll)
Madya
~ selain dilakukan dalam lingkungan kekerabatan/banjar (biasanya dalam
wujud tawur kesanga, juga wajib dilakukan dalam keluarga dalam kondisi
khusus, pembangunan merajan juga memerlukan caru jenis madya
Utama ~ dilakukan secara menyeluruh oleh segenap umat Hindu (bangsa) Indonesia
Biasanya
ayam berumbun (tri warna?) digunakan sebagai pelengkap panca sata,
urutan penempatan caru (madya) panca sata adalah sebagai berikut:
Timur = Purwa: ayam warna putih, dengan urip 5.
Selatan = Daksina: ayam warna merah (biing), dengan urip 9.
Barat = Pascima: ayam warna kuning (putih siungan) , dengan urip 7.
Utara = Uttara: ayam warna hitam (selem), dengan urip 4.
Tengah = Madya: ayam warna brumbun, dengan urip 8.
Dalam
kitab Samhita Swara disebutkan, arti kata caru adalah cantik atau
harmonis. Mengapa upacara Butha Yadnya itu disebut caru. Hal itu
disebabkan salah satu tujuan Butha Yadnya adalah untuk mengharmoniskan
hubungan manusia dengan alam lingkunganya.
Dalam
kitab Sarasamuscaya 135 disebutkan, bahwa untuk menjamin terwujudnya
tujuan hidup mendapatkan Dharma, Artha, Kama dan Moksha, terlebih dahulu
harus melakukan Butha Hita. Butha Hita artinya menyejahtrakan alam
lingkungan. Untuk melakukan Butha Hita, itu dengan cara melakukan Butha
Yadnya. Hakekat Butha Yadnya itu adalah menjaga keharmonisan alam agar
alam itu tetap sejahtra. Alam yang sejahtera itu artinya alam yang
cantik.
Caru, dalam bahasa Jawa-Kuno (Kawi)
artinya : korban (binatang), sedangkan ‘Car‘ dalam bahasa Sanskrit
artinya ‘keseimbangan/keharmonisan’. Jika dirangkaikan, maka dapat
diartikan : Caru adalah korban (binatang) untuk memohon keseimbangan dan
keharmonisan.
‘Keseimbangan/keharmonisan’ yang dimaksud adalah terwujudnya ‘Tri Hhita Karana’ yakni
keseimbangan dan keharmonisan hubungan manusia dengan Tuhan (parahyangan),
sesama manusia (pawongan), dan
dengan alam semesta (palemahan).
Bila
salah satu atau lebih unsur-unsur keseimbangan dan keharmonisan itu
terganggu, misalnya : pelanggaran dharma/dosa, atau merusak parahyangan
(gamia-gamana, salah timpal, mitra ngalang, dll), perkelahian, huru-hara
yang merusak pawongan, atau bencana alam, kebakaran dll yang merusak
palemahan, “patut diadakan pecaruan”.
Langganan:
Postingan (Atom)
-
Salinan Lontar TENUNG WRESPATI KALPA Murda Lontar : Tenung Wrespati Kalpa Druwe : Giriya Kawy...
-
TENUNG PEWACAKAN WETON Redite Pahing Wuku Sinta Dora, Tungleh, dangu, Sri.Urip 14, lintang gajah, nga, wikan, prewira, kweh ...
-
BABAD BRAHMANA MAS I.Bali di Bawah Majapahit Pada tahun 1343 Masehi atau tahun 1265 Saka Bali Aga berhasil ditaklukkan oleh Majapahit...





