Jumat, 03 Mei 2019

DHARMA KAHURIPAN


DHARMA KAHURIPAN.
Judul Lontar
: Dharma Kahuripan
Druwe
: Giriya Telaga, Sanur
Kesalin Olih
: Ida Bagus Bajra
Asrama
: Giriya Gunung Payangan, Jl. Raya Payangan no.12, Payangan, Gianyar, Bali.
Puput :
: 4 Maret 2011
Katureksa Olih :
:

:

:


              Om Awignam Astu Nama Sidam.
1.a.
Nihan parincining darma kauripan ngaran, munggwing Widhi Sastra Gama pawarah Bhatara Siwa Gama ring Para Loka, Kramaning andadi wang amerih kajuwananing urip mwang pati, wekasan umangguhang sadia rahayu dalan apadang, karananing wenang kapatiaksaha dening loka, makadi sujana para Pandita. Away tan umastitiaken ri wetu nikang rare, maka pamerih kajuana nira kadirgayusan anutugaken tuwuhnira, kedep ring laksana pangrasaning tatwa carita mwang tutur, makadinika wruh ring pidarta ala ayuning mandadi wang tekeng kapranantikania wekasan; kadi angapa parincining aksara; nihan ta ja kauningan.
Angandung Bobotan
Duking kari angandung bobotan.
Kramaning amobot pangawit daha, yania bobotan ika kalangkahan tumpek wayang.
2.a.
Sayogya ring tumpek wayang ika malukat ring sang Pandita Siwa Yogiswara; upakarania kramaning anglukat wong angandung:  Payuk anyar 1 misi toya anakan, sahapalawania daun tunjung tekaning sekarnia, muncuk bunut ambulung, ancak, baingin pada telung muncuk, beras kuning, samsamnia daun dapdap, daun temen mwang sarwa merik 11 warna. Sasantunia daksina sarwa siki, genep saupakaraning daksina, beras sakulak, nyuh abubgkul, kedog itik 1, bija ratus, ketan injin, lawe satukel, artania 225, peras asiki iwak papanggang ayam, jinah 25, canang geti-geti, canang raka mwang lenge wangi burat wangi; wenang alukat ring areping sanggah kamulan.
APAGEDONGAN RARE
Tingkah pamahayu rare ring jero weteng; yan sampun tutug ulananing bobotan,
Pagedongan Utama       
2.b.
sawetara kurang malih 10 towin 15 dina prayania mijil, yogya apagedongan  kang bobotan rihin, luwir upakarania manista madia mutama, luwirnia: yan buat utama, angagaken sanggar tutuan, unggahang banten saupakaraning tutuhan, daksina rongan, suci adandanan saruntutannia peras ajengan; ring sor guling pabangkit 1, genep tekaning gelar sanga.
Ring pangrubungan bantenia tumpeng mawadah ngiu 1, cacahan 11 tanding mawadah ngiu, guling itik 1, saha tatebus tunggal. Mwah banten pangladan Dadari asoroh, tumpeng kuning 2. Malih tumpeng adanan ulam  papanggang ayam, tatebus putih, malih canggah menek canggah tuwun gantung ring carang dapdap.
Sapuputnia pangladan Dadari ika bantenang di paturon, dulurin dapetan  mwang



3.a.
gedong-gedongan ental; ditengah misi bungkak nyuh gading maraajah mapinda wong rare, aledin ceper misi laklak tape, mwah idam-idaman  asem-aseman, ikang gedong adi sarwa laluwes anyar.
Malih ring arep sang amuja kadi kramaning aprayascita, kewala aidus kamaligi caturkumba, genep tekaning sapratekaning sasantun; ring Dewa Hyangnia ring sanggar unggahakena banten adandanan kadi ring tutuhan. Ikang angandung bobot tuntun maring beji atungked pabungbungan, kalungi kang lawe satukel mwang saksat mamata. Ikang tungkedakenia, duluring saupakaraning panglukatan gangga tirta, alukat ring beji,
Sarana:
Sangku sudamala, sekar mawarna. Aja angundang wawalen agenta, balik sang Pandita juga anglukata. Satejania ring beji tepung tawari kang pasiraman rumuhun, mwang lisi
3.b.
parang lawan sang mobot, raris astawa tang Gangga, gelari utpeti stiti astanasana, padmasana, Dewapratista Kuta Gangga dewimantra. Telas saindikannya, raris asiram, akramas, sapuputnia tumuli atirta panglukatan sangku sudamala ika.
Iki pracarunia binwat ing beji, sega mawarna tiningkah  wong rare, sirahnia sega ireng, dadania sega putih, tekaning tangania, wetengnia brumbun, bokongnia bang, tekaning turnia, sukunia kuning, wadahin ngiu aledin don biah, tekanin porosanin, jambenia biluluk, apuhnia aon, sampiania ending, dulurin panyeneng, alis, tepung tawar. Ika parakaken rumuhun sadurungnia asiram; puput ginelaraken, tumuli anyut kang caru ika, sirahnia arepaken ring teben.
Satekania umah raris apegedongan, atirta aparayascita.
4.a.
Sang mobot tan wenang muspa, kewala kakungnia juga ngabakti; strinia mobot kewala pareng amusti ring sandingnia  amuspa. Sawusing aparayascita adius kamaligi, angyab pagedongan; ikang gedong-gedongan tan wenang lukar yan durung rumajaputra, mangkana kramania yan mautama. Saika pangestinia aminta kamitaning rare jeroning bobotan  ring sira Bhatari Pritiwi, mwang Widyadara- widyadari. Nahan riwekas mijil kang rare kari ya maurip, ayu apekik swabawania, kasteswaryan sumaguna sira, pradnyan pragiwaaka sira kinatwanganing jagat amanggih dalan apadang, weruh ring pangartianing kasuksman, sangkayaning rare aulah darma budi; mangka linging widisastra.
Pagedongan Madia
Kunang yan madia pagedongan mentah wenang lakonakena, luwirnia lagi mentah: Sasantun beras sakulak, kelapa 1, lawe satukel, Gerang kapiting, ketan injin, pisang ijasan
4.b.
jinah 225, genep sakramaning sasari, mwang pabiakaon lis tepung tawar. Muah caru binwat ing beji kadi ring  arep, tekaning panglukatania sama juga; aspuputnia annuli muliha. Satekania ring umah, muwah atepung tawar, raris abiakaon tumuli ayabi pesakapan, sekramaning pesakapan ring paturon pagenahania.
Anuli sasayuti, luwiring sasayut,
Sasayut Katututan ngaran,
saga telompokan, tinumpangan nyuh masisir tekaning rerasmen genep, ring sandingnia kakaputang basan tamba, apuh akaputan.



Sasayut Tulus Dadi
Malih sasayut tulus dadi ngaran, sega abang, sega cemeng, maka penek iwaknia ayam wiring pinanggang, raka who-wohan sagenep, tatebus bang ireng, sedah manut uriping dina, pagutan japitunggal.
Sasayut Tulus Ayu
Malih sasayut tulus ayu ngaran, sega putih kuning jinapitunggal, iwak ayam putih
5.a.
siungan, raka who-wohan, tatebus putih kuning.
Sasayut Pamahayu Tuwuh
Malih sasayut pamahayu tuwuh ngaran, sega sapenek maiwak ayam saulesnia, raka sarwa galahan, jinapitunggal kang sega triwarna, putih, abang, ireng, iwak ayam sarwa bulu telu pinanggang, tatebus tridatu.
Mwah dapetan pula gembal, guling itik 1, jarimpen punggul, ngaran jarimpen gambahan. Muwah pagedongnia tekaning bebanten pangladan Dadarinia sama kadi ring arep, genahakena ring paturonia; riwusnia ngabakti , ayabi ika kabeh.



Pagedongan nista
Kunang yan nista, iki pagedongan nista, kewala gawenang pagedongan tekaning pangladan Dadari ring paturonia, mwang dapetan, sasayut tigang warna kocap ring arep, luwirnia: sasayut katututan, tulus dadi, pahayu tuwuh, pabiyakaonan, tepung tawar, mwah caru kang binakta kayeh, sama amalaku tirtania ring pandita kaya pralagi.
5.b.
Rumaja Putra.
Kramaning apuputra; ri sampunia mijil kang rare tekaning arin-arinia ingas pawijilnia, wenang tegesin odelnia dening ngad gekar paturon, ruaning adapdap tis tigang lembar, kunir tigang iris. Ikang odel sampunia putus kang kari angatut ring rare wenang ika hret dening benang guwun.
Kunang yan utamawangsa, ikang ari-ari sampunia binarsihan, winadahan kelapa sinigar kari katut dagingnia, annuli
rajah kang ring sor  “Ang Ung Ah”;
rajah nyamuknia “Aung”.
 Ikang ari-ari wehana bekel tulis, sarana lontar panjangnia sangang guli,surat kayeki:........

Kamis, 02 Mei 2019

SUDAH TERKIRIM KE SUBAGAN KARANGASEM, TERIMAKASIH PUNIANYA, SEMOGA BISA BERMANFAAT KIRIMAN DARI KAMI.


CATUR YUGA
Judul : Catur Yuga
Druwe : Puri Agung Ubud
Kasalin olih : Ida Bagus Putra Pudhartha
Asrama : Giriya Jukutpaku, Singekerta, Ubud, Gianyar.
Kasalin Malih : Ida Bagus Bajra
Asrama : Giriya Gunung Payangan.
Puput : 09 Agustus 2012
Kajilid olih: YDK-Bali 2012
Katureksa olih:
OmAwighnamastu Nama Siddham. Nahan teges ing Catur Yuga. Ndah mukya sang akadaton ring Purbhasasana ngaran, sira sang abhiseka ratu Maharaja Bhanoraja, wirya bala sira. Maka stri Dewi Tatwawati, atisaya listwayu. Manak stri sawiji, maka panelah Dewi Ratna-rum, surupa luwih guna. Yeka siranmangen-angen duratmaka mahagong, de Maharaja Bhonaraja, apan sira kinarsana de sang akadaton ring sunyantara ngaran, sira ta abhiseka Sri Maharaja Rekata Byuha, atyanta wirya bala sira. Ngkan lumaran ndatan kinarsanan denira Maharaja Purbhasasana, umapa den samangkana, amretha wisya doh para parawak ajuti, bwat kali Sanghara pawakan ira Maharaja Rakata Byuha. Ndah wikan Sri Maharaja Bhonaraja, kundang sira inayap ing mantri nira samuha, para Bhujangga mwang Dwijeswara Saiwa Sogata, Rsi Samanta, Juru, Pratanda, Pangalasan, para Dang Acarya kabeh. Ndah ujar sri Maharaja;

           “Kamu sakweh ta, dak rengon patanan inghulun denta, samapta”.

Mojar sang para dang Acarta atereh;

          “Sajna Sri Maharaja Prabhuttama arum-arum, ndatan pasiwala molah ujar paduka Sri       Maharaja, umapa patana tegesaning ujar Sri Aji”.

Ling Maharaja Bhonaraja; “Ndatan iwang prayojana Rakata Byuha, anglamar Sri Ratnarum gatinya, ah becikana deninghulun”. “Uduh Sri Maharaja, umapa den Sri Maharaja, atutakna. Nahan kalinganing Maharaja Rakata Byuha, mretha wisya jahat pawakanya, iwang mangkana lwir sekar tumuwuh ring samasana, ndan liwar kapawitraning sekar mantya rumnya”. Mangkana stuti ning reh padha Sri Maharaja, ya ta kawawa de Sri Maharaja Rakata Byuha. Nda yapwan sidha tuhun kapawitran Sri Maharaja yan mangkana. Tuhu Sri Maharaja Rakata Byuha maputek makawak kali sanghara. Umadeg Prabhu cakrawerti wighuh kali sangharanya, wibhuh ring jagatraya ndatan pahingan. Sajna Sri Aji, samangkana gatining Sang Prabhu Sunyantara. Ndah kandeh manah sri Maharaja Bhanoraja, den rumegep ing tutur para Dang Acarya sangghya. Mojar sri Maharaja; “Ndah rakyan warahakenang nghulun, i prakara sang Prabhu Sunyantara yan Kali-shangara”. “Sajna sri Aji Bujangga, Sri Aji dak pwa tyaksaken ring Sri Aji, pahenak den Sri Aji rumasa tigasan. Pada nira Hyang Paramesvara nguni. Nahan kajar lwir Catur Yuga. Pat lwirning prabheda, lwirnya; Krtha, Traita, Dwapara, Kali-shangara.

“Nahan maka purbha ikeng Krtha, patang yuta, patang keti, patang laksa, patang iwu, patang atus, patang puluh, patpat warsa, samangkana gatin ikang Krtha”. “Nihan kalingan ing Traita, tigang yuta, tigang keti, tigang laksa, tigang atus, tigang puluh, tigang warsa, samangkana gatin ikang Traita”. “Nihan kalingan ing Dwapara ngaran; rwang yuta, rwang keti, rwang laksa, rwang iwu, rwang atus, rwang puluh, rwang warsa, samangkana gatinikang Dwapara”. “Nihan kalingan ing Kali-shangara ngaran; sayuta, saketi, salaksa, saiwu, saatus, sawarsa (sawelas warsa), samangkana gatin ikang Kali-shangara”. Mojar Sri Maharaja; “Malawas dahat pwa ya samangkana”. “Sajaba Sri Aji, Dang Acarya Ratu tyaksa pangadeganing wwang ring Krtha, ndatan katamanan wikara, matis tan katiksanan twinya, nda tan mati rare, Yusaning wwang ring Krtha, nda tab hala ayu, pati urip, sukha dhuka, lara lapa. Samangkana prakerti nikang pangadeganing Catur Yuga”.
Nya ta tuturan de Sri Aji. Kunang yusaning wwang ring Krtha, satus sewu warsa, sapuluh-sapuluh pramananya, kacatur sunyaning rat. Kunang pangadeganing Traita Yuga, samangkana yusaning wwang, sukha sada ring Traita, limang atus warsanya, pramananing wwang lima, tigang suku ning bhuwana, kabanywing wulakan, long sasiwur, tang magha akempel, saha ngemu udan, amibek ing wwang sukha sada, tar atangi, di jaramarana. Kunang pangadeganing wwang ring Dwapara Yuga, kalih (atus) yusaning wwang, kalih atus warsa pramananing wwang kalih, ri sukuning jagat, samangkana kang wwang pada pramana yatna, ngulah kaprajnan, watek kasuradhiran, tameng naya, ri ninggita, saha ta........

Rabu, 01 Mei 2019

SELAYANG PANDANG PURA TAMAN SARI PAYANGAN


CARU DAN TAWUR

Mecaru (upacara Byakala) 
adalah bagian dari upacara Bhuta Yadnya (mungkin dapat disebut sebagai danhyangan dalam bhs jawa) sebagai salah satu bentuk usaha untuk menetralisir kekuatan alam semesta / Panca Maha Bhuta.

Mecaru, dilihat dari tingkat kebutuhannya terbagi dalam:
Nista ~ untuk keperluan kecil, dalam lingkup keluarga tanpa ada peristiwa yang sifatnya khusus (kematian dalam keluarga, melanggar adat dll)
Madya ~ selain dilakukan dalam lingkungan kekerabatan/banjar (biasanya dalam wujud tawur kesanga, juga wajib dilakukan dalam keluarga dalam kondisi khusus, pembangunan merajan juga memerlukan caru jenis madya
Utama ~ dilakukan secara menyeluruh oleh segenap umat Hindu (bangsa) Indonesia
Biasanya ayam berumbun (tri warna?) digunakan sebagai pelengkap panca sata, urutan penempatan caru (madya) panca sata adalah sebagai berikut:
Timur = Purwa: ayam warna putih, dengan urip 5.
Selatan = Daksina: ayam warna merah (biing), dengan urip 9.
Barat = Pascima: ayam warna kuning (putih siungan) , dengan urip 7.
Utara = Uttara: ayam warna hitam (selem), dengan urip 4.
Tengah = Madya: ayam warna brumbun, dengan urip 8.

Dalam kitab Samhita Swara disebutkan, arti kata caru adalah cantik atau harmonis. Mengapa upacara Butha Yadnya itu disebut caru. Hal itu disebabkan salah satu tujuan Butha Yadnya adalah untuk mengharmoniskan hubungan manusia dengan alam lingkunganya.

Dalam kitab Sarasamuscaya 135 disebutkan, bahwa untuk menjamin terwujudnya tujuan hidup mendapatkan Dharma, Artha, Kama dan Moksha, terlebih dahulu harus melakukan Butha Hita. Butha Hita artinya menyejahtrakan alam lingkungan. Untuk melakukan Butha Hita, itu dengan cara melakukan Butha Yadnya. Hakekat Butha Yadnya itu adalah menjaga keharmonisan alam agar alam itu tetap sejahtra. Alam yang sejahtera itu artinya alam yang cantik.

Caru, dalam bahasa Jawa-Kuno (Kawi) artinya : korban (binatang), sedangkan ‘Car‘ dalam bahasa Sanskrit artinya ‘keseimbangan/keharmonisan’. Jika dirangkaikan, maka dapat diartikan : Caru adalah korban (binatang) untuk memohon keseimbangan dan keharmonisan.

‘Keseimbangan/keharmonisan’ yang dimaksud adalah terwujudnya ‘Tri Hhita Karana’ yakni
keseimbangan dan keharmonisan hubungan manusia dengan Tuhan (parahyangan),
sesama manusia (pawongan), dan
dengan alam semesta (palemahan).

Bila salah satu atau lebih unsur-unsur keseimbangan dan keharmonisan itu terganggu, misalnya : pelanggaran dharma/dosa, atau merusak parahyangan (gamia-gamana, salah timpal, mitra ngalang, dll), perkelahian, huru-hara yang merusak pawongan, atau bencana alam, kebakaran dll yang merusak palemahan, “patut diadakan pecaruan”.